تاریخچه رشته در جهان و ایران

    رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، رشته­ای از علوم اجتماعی، تجربی و کاربردی است که در آن کتابدار و اطلاع­ رسان پزشکی با استفاده از فناوری اطلاعات و مدیریت دانش علاوه بر فراهم­ آوری، سازمان­دهی و اشاعة اطلاعات علوم پزشکی، با اعمال مدیریت علمی بر کتابخانه ­های مرکزی دانشگاه­های علوم پزشکی، کتابخانه ­های دانشکده­ای و بیمارستانی، زمینة ارتقای جریان اطلاع ­رسانی پزشکی را برای پزشکان، پیراپزشکان و دانشجویان فراهم می­کند.

    با توجه به برخوردار بودن این رشته از شرایط حرفه، این برنامه متعهد به تربیت کتابدار و اطلاع ­رسان پزشکی به منظور ارائه خدمات اطلاع­ رسانی به جامعه پزشکی و علوم وابسته به آن است. این تعهد با توجه به جامعه ­نگری و اصل حق دسترسیِ برابر کاربران بالقوه و بالفعل به اطلاعات پزشکی بر اساس اولویت­های مصوب ملی در چهارچوب اهداف دانشگاه­های علوم پزشکی کشور تحقق می­یابد. بدیهی است رسیدن به ارزش­های یاد شده در قالب برنامه­های آموزشی اکتشافی و پویا که در آن فراگیران و فرادهندگان با بهره ­گیری از اصول، ابزارها، مکانیزم­ها و امکانات آموزشی نوین به هدف­های موردنظر دست می ­یابند، میسر می­شود.

    براي آموزش كتابداري پزشكي برنامه استانداردي در سطح جهان وجود ندارد و هر كشور بنا به مقتضيات خود برنامه ­هایي را تدارك ديده است. ایالات متحده نخستین كشوري است كه ضرورت تخصيص درس­هايي با تأكيد بر زيست ­شناسي و خدمات اجتماعی، براي تربيت كتابداران پزشكي را مورد توجه قرار داد و اولين درس ويژة كتابداران پزشكي را در سال 1939در دانشگاه كلمبيا ارائه كرد. پس از آن کشورهای آلمان، انگلستان، استرالیا و هندوستان نیز در زمینة آموزش کتابداری پزشکی در مقطع کارشناسی ارشد گام­هایی را برداشتند. فلسفة آموزش كتابداري پزشكي در مقطع كارشناسي ارشد، با اين نگرش همراه است كه فارغ التحصيلان علاوه بر آموختن فنون كتابداري و دانش­ شناسی، قادر خواهند بود به عنوان مشاور فني در فعاليت­هاي پژوهش مربوط به فناوری­های اطلاعاتی مشارکت کامل داشته باشند. در ایران نیز، رشتة کتابداری و اطلاع­ رسانی پزشکی در سال 1354 در مرکز پزشکی ایران در مقطع کارشناسی ارشد تأسیس شد و سپس در سال 1365 در مقطع کارشناسی دانشجو پذیرفت.

    تاریخچه رشته در دانشگاه

    گروه آموزشی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز از مهرماه سال 1380 با مدیریت آقای عبدالنبی عرب زاده، به پذیرش دانشجو در دورة روزانة مقطع کارشناسی اقدام نمود. در حال حاضر این گروه 4 عضو هیئت علمی تمام وقت در اختیار داشته و مدیریت گروه بر عهده سرکار خانم دکتر صباغ نژاد است. لازم به ذکر است که با توجه به عدم پذیرش دانشجوی کارشناسی کتابداری پزشکی در دانشگاه­های تیپ یک از سال 1388، پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد از سال 1391 در این گروه آغاز شده و در مهرماه هر سال ادامه دارد.

    رسالت رشته (Mission)

    در آغاز قرن بيست و يكم، كتابداري و اطلاع ­رساني پزشكي در كشورهاي پيشرفته به سوي استفاده از مهارت­هاي ارتباطي، فناوري هاي اطلاعاتي و نقش با اهميت مديريتي آنها، گرايش داشته است. كتابداري و اطلاع ساني حرفه­اي است كه با مديريت اطلاعات و دانش سر و كار دارد و هدف اساسي آن ايجاد شرايط مناسب براي دسترسي آسان و مؤثر با اطلاعات است. براي چنين منظوري، اين حرفه بر اساس اصول و بنيان­ هاي نظري كه در طول تاريخ حيات خود تدوين نموده است فرايندهايي را براي گزينش و فراهم ­آوري، سازماندهي، و اشاعه اطلاعات انجام مي­دهد. براي آموزش اين فرآيندها به كساني كه بايد در كتابخانه ­ها و مراكز اطلاع­ رساني به جامعه خدمت كنند، حرفه كتابداري، دوره­هاي آموزش رسمي را در سطح آموزش عالي برقرار كرده است. دانش و فرهنگ گسترده پزشكي، قلمروهاي مختلف ارتباطي در حوزه پزشكي، فلسفه و جامعه شناسي خاص و پيچيده و متفاوت و متنوع در حوزه پزشكي، دانش اقتصاد پزشكي، منابع خاص اطلاع رساني (مانند بانك­هاي اطلاعاتي، منابع اينترنتي و پايگاه­هاي اطلاعاتي) تنوع دانش درباره فناوري اطلاع ­رساني و مهارت­هاي زباني و ارتباطي و بسياري ديگر، همه در حوزه پزشكي و حرفه­ها و تخصص ­اي وابسته به آن، هيچ گونه درنگي را در باب ايجاد دوره­هاي تحصيلات عاليه و تحصيلات تكميلي در رشته كتابداري باقي نمي­گذارد و لذا بدون شك دوره كارشناسي ارشد در رشته كتابداري و اطلاع ­رساني با گرايش پزشكي ضرورتي حياتي دارد. فارغ التحصيلان رشته كتابداري و اطلاع رساني پزشكي در مقطع كارشناسي ارشد به افراد با تجربه و متبحر تبديل مي­شوند كه نقش رهبري و مديريتي خود را وقف كتابخانه هاي مركزي دانشگاه­هاي علوم پزشكي، كتابخانه ­هاي دانشكده­اي و كتابخانه­ هاي بيمارستاني نموده و همچنين به عنوان مشاور خدمات اطلاع­ رساني در امور تحقيق، پژوهشگران علوم پزشكي و پيراپزشكي را ياري رسان بوده و توانايي در پاسخگويي به نيازهاي در حال تغيير اطلاعات در عرصه ­هاي مختلف بخش هاي آموزشي و پزشكي را خواهند داشت.

    رسالت آموزشی رشتة كتابداري و اطلاع ­رساني پزشكي در مقطع كارشناسي ارشد تربیت افراد با تجربه و متبحر در زمینة خدمات اطلاع ­رسانی پزشکی است  كه نقش رهبري و مديريتي خود را وقف كتابخانه­ هاي مركزي دانشگاه­هاي علوم پزشكي، كتابخانه­ هاي دانشكده­اي و كتابخانه ­هاي بيمارستاني نمایند. همچنین کارشناسان ارشد این رشته با توجه به توانمندهای خود می­توانند به عنوان مشاور خدمات اطلاع ­رساني در امور تحقيق، یاری­ رسان پژوهشگران علوم پزشكي و پيراپزشكي بوده و توان پاسخگويي به نيازهاي در حال تغيير اطلاعات در عرصه ­هاي مختلف بخش­هاي آموزشي و پزشكي را خواهند داشت.

    رسالت آموزشی این رشته تربیت نیروی انسانی متخصصی است که قادر به انجام مسئولیت­های حرفه­ای ادارة کتابخانه ­های علوم پزشکی کشور، تأمین نیازهای اطلاعاتی کاربران بالقوه و بالفعل جامعه پزشکی و علوم وابسته در زمینه­ های آموزش، پژوهش و درمان، در استفاده از منابع اطلاعاتی و افزایش توان بهره­گیری آنها از فناوری اطلاعات در حال تغییر، باشند. گروه کتابداری و اطلاع­رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، در حال حاضر علاوه بر تدریس اصلی و تخصصی دوره کارشناسی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، با  رشته های دیگر از جمله پزشکی، تغذیه، بهداشت، پرستاری و مامایی، در مقاطع تحصیلی کارشناسی و کارشناسی ارشد در تدریس نظری و عملی دروس شیوه­های مطالعه، فناوری اطلاعات و سیستم­های اطلاع ­رسانی پزشکی همکاری دارد.

    فعالیت­های پژوهشی گروه در قالب طرح­های پژوهشی اعضای هیئت عملی و دانشجویی، هدایت پایان­های کارشناسی ارشد، تألیف و ترجمه، ارائه مقالات علمی و حضور فعال در همایش­های علمی و چاپ مقاله در مجلات علمی معتبر داخل و خارج از کشور می­باشد. همچنین در سال­های اخیر، گروه در زمینه ارائة مشاوره به ریاست کتابخانة مرکزی دانشگاه، مدیریت کتابخانة دانشکده، مدیریت کتابخانة مرکز EDC و فعالیت در واحد علم­ سنجی دانشگاه مشارکت بسزایی داشته است.

     

    چشم انداز رشته(Vision)

    براي حصول به اهداف سند چشم ­انداز اين رشته، با تربيت كتابداراني كه بتوانند با مديريت كتابخانه ­هاي پزشكي و انجام فعاليت­هاي آموزشي- پژوهشي، جايگاه اين رشته را بهبود بخشيده و اطلاع ­رساني در شاخه پزشكي را هم سطح استانداردهاي دانشگاه هاي بين المللي برسانند، ضروري است در دنياي متغير و پرشتاب علوم، كتابداري و اطلاع رساني تا آنجا پيش رود كه از مرزهاي كنوني اين علوم خارج شده و به حوزه ­هاي جديد مانند فناوري ­هاي مدرن بپيوندد. ديگر كتابخانه ­ها، تنها به صورت فيزيكي و واقعي نيستند. طرح بحث­هاي جديد مانند ايجاد كتابخانه ­هاي ديجيتالي، الكترونيك، مجازي و كتابخانه ­هاي بدون مرز يا بدون ديوار از اين مقوله هستند. نیروی انسانی آموزش دیده در این مقطع قادر خواهند بود:

    الف-منابع پزشکی را با درك صحيح قواعد و روش هاي مطلوب سازماندهی کنند.

    ب- توانایی کسب آگاهي كامل در زمينه نقش اطلاعات در توسعه دانش را داشته باشند.

    ج- توانایی ذخیره و بازیابی اطلاعات پزشکی را با استفاده از فناوري هاي مختلف اطلاعات، داشته باشند.

    د- توانایی ايجاد كتابخانه هاي ديجيتالي، مديريت و رهبري آنها را داشته باشند.

    ه- زمينه انجام طرح­هاي پژوهشي- كاربردي و بنيادي را در كتابخانه­ ها، فراهم سازند و بر آنها نظارت داشته باشند.


    6.0.3.0
    گروه دورانV6.0.3.0